به بهانه روز بزرگداشت ثقه الاسلام کلینی (ره)
19اردیبهشت ماه در تقویم ایران اسلامی به نام روزبزرگداشت " ثقه الاسلام کلینی(ره)" عنوان گرفته است . "ابوجعفر محمدبن یعقوب بن اسحاق کلینی" که در روستای "کلین" از توابع ری دیده به جهان گشوده و ضمن درک دوران غیبت صغری ، در سال 329هجری قمری در شهربغداد چشم از جهان فروبسته و به خاک سپرده شد.
آنچه نام و آوازه ای بی مانند را برای کلینی(ره) در تاریخ تشیع به ارمغان آورده است،حاصل تلاش بیست ساله آن محدّث عالیقدر در جمع آوری کتاب "الکافی" می باشد که به عنوان یکی از کتب اربعه شیعیان (کتابهای چهارگانه مورد وثوق در بین علمای شیعه) مطرح و مورد رجوع تمامی طالبان علم اهل بیت(ع) در طول 11 قرن گذشته بوده است .
کلینی(ره) به عنوان نخستین کسی که قدم در عرصه تدوین و عرضه عقائد شیعی در قالب مجموعه های بزرگ و منضبط گذاشته است، توانست رساله ها و احادیث متکثّر را جمع آوری و نسبت به تدوین کتاب گرانقدر "الکافی" اقدام نماید . از او به عنوان "مجدّد سده ی خویش" یادشده، و به حق که با بررسی کتابهای بعد از الکافی وی، میتوان تاثیرشگرف این اثرارزشمند و والا را در اندیشه کلام شیعی شاهد بود . چه بزرگانی که آثارشان نشان واضحی از تاثیر" الکافی" در اعتقاداتشان است و بسیار دانشمندانی که افتخارشان نوشتن شرح بر این اثر عظیم میباشد . دانشنامه ای جامع و کافی برای تشیع ،که به جرات میتوان گفت: اعتقادات شیعه را به صورتی شیوا و مرتب ، در خود جای داده است .
"الکافی" که شیخ مفید(ره) آن را از برترین کتابهای شیعه و پرفایده ترین آنها میداند ، بالغ بر شانزده هزار حدیث را در سه بخش شامل میشود. بخش اول اصول کافی، که شامل احادیث اعتقادی در 8 فصل میباشد . فصولی که با کتاب" العقل و الجهل" شروع شده و ریشه اتهام اخباریگری را بی پروا از بیخ میزند . بخش دوم فروع کافی، شامل روایات فقهی در 26 فصل به عنوان یکی از مصادر مهم فقه شیعی و بخش سوم روضه کافی،که احادیث متفرقه و تاریخی را در خود جای داده است . شهید اول (از فقهای بزرگ شیعه در قرن 8) "الکافی" را بی همانند در حدیث شیعه شمرده و شهید ثانی (از فقهای بزرگ شیعه در قرن 10) آن را از پایه های ایمان و ستون اسلام قلمداد مینماید .
آنچه مسلم است " الکافی" به عنوان یکی از معتبرترین منابع اعتقادی شیعه در طول تاریخ از هجمه دشمنان در امان نبوده و متاسفانه امروزه نیز بسیاری درصدد کم رنگ کردن نقش آن در جامعه می باشند . کم رنگ کردنی که حتی خواص را نشانه گرفته و حوزه های علمیه و مدارس دینی بدون "الکافی" را فریاد میکند . خدشه واردکردن عوامانه به احادیث" الکافی" و ارائه آمارهایی مبنی بروجود احادیث ضعیف در آن، در حقیقت سیاست نخ نما و شناخته شده دشمنان دانایی است، که دوستان جاهل را مبلّغ آن کرده و از هیچ تلاشی در این راه فروگذار نمی نمایند . ضعیف انگاری احادیث "الکافی"، مبتنی بربرخی اصطلاحات و تعاریف علم الحدیث متاخرین (با تکیه خاص بر سند)، با ضعیف پنداری آن در جامعه، مبتی برتعاریف عرفی که ضعف را شامل سند و متن دانسته و تیشه به ریشه کل اثر میزند ، بسیار متفاوت است . ولیکن افسوس که برخی به سهو یا به عمد ،از جهل یا از باب خودنمایی و گاهی حتی به نیات بسیار پلیدتر به تبلیغ تهمت ضعف سند" الکافی" و وجود روایات فراوان "ضعیف السند" در آن پرداخته و به انحراف جامعه عوام همت می نمایند .
شاید این افراد بی خبر از تاریخند ! شاید نمیخواهند مردم بدانند که کلینی(ره)، خود کتاب رجالی دارد که به عنوان یکی از اولین و قدیمی ترین کتب رجالی شیعه قلمداد شده و مولفش به نیت مبارزه با جعل حدیث، به رسوا سازی روات دروغین و واضعان حدیث پرداخته است . شاید نباید مطرح شود که کلینی(ره) متهم به غلو!!! ، خود با نگاشتن کتاب "الرد علی القرامطه " به مقابله با غلّات هم عصر خویش پرداخته . افرادی که در زمان کلینی(ره) صاحب قدرت و حضور پررنگ در جامعه نیز بوده اند . شاید باید فراموش کنیم که هدف کلینی(ره) از تنظیم و جمع آوری "الکافی"، پالایش روایات و احادیث جعلی از متون روایی بوده است . شاید سخن آیت الله نائینی(ره) را بایستی نقل نکرد که، مناقشه در اسناد روایات الکافی را حرفه و ترفند عاجزان و ناتوانان میدانست.
کلینی(ره) همتی عظیم به کاربسته و احادیث و رساله های پراکنده یادگار از اصحاب ائمه را جمع آوری و از جعلیّات و غلّو و اسرائیلیات پاکسازی نموده و در نظم بخشی خاص به آن ( نظمی که بعدها به عنوان الگویی فراگیر تمامی متون روایی را تحت تاثیرخویش قرارداد) ، نخستین مجموعه روایی با چنین حیطه و وسعتی را در عالم علمی تشیع به یادگار گذاشته است. آنهم در دوران غیبت صغری و حضور وکلای اربعه امام زمان(عج) و در حقیقت مثال روشنی شده است از "روات احادیثی" که امام عصر(عج) مردم را به رجوع به آنها ،در حوادث و رخدادها، امر نموده است .
ساختن بنا سخت است و ویران کردن آن سهل. چه بسا بنایی بسیار قویم و متین و عظیم که سالها در ساخت آن متحمل زحمت شده باشند و به سخن جاهلی مدعی علم، سست و بی پایه و لرزان قلمداد شده و با سلب اعتماد، سکونت در آن را برای عوام التهاب آور سازند .
سوال این است که هدف افرادی که به نیّات شوم ،مشغول واردسازی اتهام ضعف به کتاب" الکافی "هستند چیست؟ آیا عظمت بنا را برنمی تابند ؟ آیاسکونت دائمی جامعه در زیرسایه آن را مخلّ اهداف خویش می دانند؟ آیا وجود این بنای قویم و استوار را مزاحم بناهای سست و خانه های عنکبوتی خویش پنداشته اند ؟
امروزه عالمان علم حدیث ، موافقت احادیث با قرآن و عدم مخالفت با آن ، موافقت احادیث با سنت نبوی و عدم مخالفت با آن ، شاهد و تایید داشتن از احادیث تایید شده ائمه(ع)، را از ملاکهای مقبول افتادن حدیث ذکر مینمایند . حال سوال این است که تاکنون کدام مدعی با چنین ترازویی به توزین و صحت سنجی "الکافی" همت نموده و بعد با عدد و رقم به شمارش احادیث و ضعیف شماری آنها اقدام کرده است !!؟؟
حرکت بی نظیر ثقه الاسلام کلینی (ره) آنقدرحساب شده و استوار بوده که در طول تاریخ توانسته به حیات پرثمرخویش تداوم بخشیده و چراغ هدایتی باشد برای ره گم کرده گان قرون . برخی سعی در نقد این اثر عظیم داشته اند که به علت قلّت برهان و دلیل ،نامی از آنها در تاریخ نمانده است . بعضی نقد مستقیم را چاره ساز ندانسته و به تفسیر و تشریح "الکافی" به نفع اهداف و مقاصد خویش پای فشرده اند ، که آنها نیز امروزه محلی از اعراب نداشته و شرحشان به درد خودشان هم چاره نکرده است . عده ای به فکر سست نشان دادن پایه های این عمارت چشم نواز دل بسته اند، که آنها را نیز امیدی به موفقیت نیست چراکه الکافی به عنوان مهمترین اثراعتقادی و احکامی و اخلاقی عالم تشیع همچون خورشیدی فروزان درخشیده و حیات می آفریند و علت این موفقیت، چیزی نیست غیر از سلم محض مولفش در راه اهل بیت (ع) و دوری از خودخواهی های نفسانی در این راه. کلینی(ره) بانیتی خالص و به فکر زدودن مجعولات و غلوّها و اسرائلیات و سامان دهی پایه های اعتقادی و فقهی شیعیان ،به جمع آوری سلسله وار و منظم روایات در" الکافی" همت نمود و حضور چشمگیر 11 قرنی اش در حیات علمی و عملی جامعه نشان از توفیق او در این عرصه دارد و عده ای معلوم العقاید و مجهول البواطن را این جمله بس که :" ای مگس عرصه سیمرغ نه جولانگه توست – عرض خود میبری و زحمت ما میداری" .
راستی : آیا" الکافی" را برای یکبار هم که شده از اول تا آخر مطالعه کرده ایم!؟
19اردیبهشت ماه در تقویم ایران اسلامی به نام روزبزرگداشت " ثقه الاسلام کلینی(ره)" عنوان گرفته است . "ابوجعفر محمدبن یعقوب بن اسحاق کلینی" که در روستای "کلین" از توابع ری دیده به جهان گشوده و ضمن درک دوران غیبت صغری ، در سال 329هجری قمری در شهربغداد چشم از جهان فروبسته و به خاک سپرده شد.
آنچه نام و آوازه ای بی مانند را برای کلینی(ره) در تاریخ تشیع به ارمغان آورده است،حاصل تلاش بیست ساله آن محدّث عالیقدر در جمع آوری کتاب "الکافی" می باشد که به عنوان یکی از کتب اربعه شیعیان (کتابهای چهارگانه مورد وثوق در بین علمای شیعه) مطرح و مورد رجوع تمامی طالبان علم اهل بیت(ع) در طول 11 قرن گذشته بوده است .
کلینی(ره) به عنوان نخستین کسی که قدم در عرصه تدوین و عرضه عقائد شیعی در قالب مجموعه های بزرگ و منضبط گذاشته است، توانست رساله ها و احادیث متکثّر را جمع آوری و نسبت به تدوین کتاب گرانقدر "الکافی" اقدام نماید . از او به عنوان "مجدّد سده ی خویش" یادشده، و به حق که با بررسی کتابهای بعد از الکافی وی، میتوان تاثیرشگرف این اثرارزشمند و والا را در اندیشه کلام شیعی شاهد بود . چه بزرگانی که آثارشان نشان واضحی از تاثیر" الکافی" در اعتقاداتشان است و بسیار دانشمندانی که افتخارشان نوشتن شرح بر این اثر عظیم میباشد . دانشنامه ای جامع و کافی برای تشیع ،که به جرات میتوان گفت: اعتقادات شیعه را به صورتی شیوا و مرتب ، در خود جای داده است .
"الکافی" که شیخ مفید(ره) آن را از برترین کتابهای شیعه و پرفایده ترین آنها میداند ، بالغ بر شانزده هزار حدیث را در سه بخش شامل میشود. بخش اول اصول کافی، که شامل احادیث اعتقادی در 8 فصل میباشد . فصولی که با کتاب" العقل و الجهل" شروع شده و ریشه اتهام اخباریگری را بی پروا از بیخ میزند . بخش دوم فروع کافی، شامل روایات فقهی در 26 فصل به عنوان یکی از مصادر مهم فقه شیعی و بخش سوم روضه کافی،که احادیث متفرقه و تاریخی را در خود جای داده است . شهید اول (از فقهای بزرگ شیعه در قرن 8) "الکافی" را بی همانند در حدیث شیعه شمرده و شهید ثانی (از فقهای بزرگ شیعه در قرن 10) آن را از پایه های ایمان و ستون اسلام قلمداد مینماید .
آنچه مسلم است " الکافی" به عنوان یکی از معتبرترین منابع اعتقادی شیعه در طول تاریخ از هجمه دشمنان در امان نبوده و متاسفانه امروزه نیز بسیاری درصدد کم رنگ کردن نقش آن در جامعه می باشند . کم رنگ کردنی که حتی خواص را نشانه گرفته و حوزه های علمیه و مدارس دینی بدون "الکافی" را فریاد میکند . خدشه واردکردن عوامانه به احادیث" الکافی" و ارائه آمارهایی مبنی بروجود احادیث ضعیف در آن، در حقیقت سیاست نخ نما و شناخته شده دشمنان دانایی است، که دوستان جاهل را مبلّغ آن کرده و از هیچ تلاشی در این راه فروگذار نمی نمایند . ضعیف انگاری احادیث "الکافی"، مبتنی بربرخی اصطلاحات و تعاریف علم الحدیث متاخرین (با تکیه خاص بر سند)، با ضعیف پنداری آن در جامعه، مبتی برتعاریف عرفی که ضعف را شامل سند و متن دانسته و تیشه به ریشه کل اثر میزند ، بسیار متفاوت است . ولیکن افسوس که برخی به سهو یا به عمد ،از جهل یا از باب خودنمایی و گاهی حتی به نیات بسیار پلیدتر به تبلیغ تهمت ضعف سند" الکافی" و وجود روایات فراوان "ضعیف السند" در آن پرداخته و به انحراف جامعه عوام همت می نمایند .
شاید این افراد بی خبر از تاریخند ! شاید نمیخواهند مردم بدانند که کلینی(ره)، خود کتاب رجالی دارد که به عنوان یکی از اولین و قدیمی ترین کتب رجالی شیعه قلمداد شده و مولفش به نیت مبارزه با جعل حدیث، به رسوا سازی روات دروغین و واضعان حدیث پرداخته است . شاید نباید مطرح شود که کلینی(ره) متهم به غلو!!! ، خود با نگاشتن کتاب "الرد علی القرامطه " به مقابله با غلّات هم عصر خویش پرداخته . افرادی که در زمان کلینی(ره) صاحب قدرت و حضور پررنگ در جامعه نیز بوده اند . شاید باید فراموش کنیم که هدف کلینی(ره) از تنظیم و جمع آوری "الکافی"، پالایش روایات و احادیث جعلی از متون روایی بوده است . شاید سخن آیت الله نائینی(ره) را بایستی نقل نکرد که، مناقشه در اسناد روایات الکافی را حرفه و ترفند عاجزان و ناتوانان میدانست.
کلینی(ره) همتی عظیم به کاربسته و احادیث و رساله های پراکنده یادگار از اصحاب ائمه را جمع آوری و از جعلیّات و غلّو و اسرائیلیات پاکسازی نموده و در نظم بخشی خاص به آن ( نظمی که بعدها به عنوان الگویی فراگیر تمامی متون روایی را تحت تاثیرخویش قرارداد) ، نخستین مجموعه روایی با چنین حیطه و وسعتی را در عالم علمی تشیع به یادگار گذاشته است. آنهم در دوران غیبت صغری و حضور وکلای اربعه امام زمان(عج) و در حقیقت مثال روشنی شده است از "روات احادیثی" که امام عصر(عج) مردم را به رجوع به آنها ،در حوادث و رخدادها، امر نموده است .
ساختن بنا سخت است و ویران کردن آن سهل. چه بسا بنایی بسیار قویم و متین و عظیم که سالها در ساخت آن متحمل زحمت شده باشند و به سخن جاهلی مدعی علم، سست و بی پایه و لرزان قلمداد شده و با سلب اعتماد، سکونت در آن را برای عوام التهاب آور سازند .
سوال این است که هدف افرادی که به نیّات شوم ،مشغول واردسازی اتهام ضعف به کتاب" الکافی "هستند چیست؟ آیا عظمت بنا را برنمی تابند ؟ آیاسکونت دائمی جامعه در زیرسایه آن را مخلّ اهداف خویش می دانند؟ آیا وجود این بنای قویم و استوار را مزاحم بناهای سست و خانه های عنکبوتی خویش پنداشته اند ؟
امروزه عالمان علم حدیث ، موافقت احادیث با قرآن و عدم مخالفت با آن ، موافقت احادیث با سنت نبوی و عدم مخالفت با آن ، شاهد و تایید داشتن از احادیث تایید شده ائمه(ع)، را از ملاکهای مقبول افتادن حدیث ذکر مینمایند . حال سوال این است که تاکنون کدام مدعی با چنین ترازویی به توزین و صحت سنجی "الکافی" همت نموده و بعد با عدد و رقم به شمارش احادیث و ضعیف شماری آنها اقدام کرده است !!؟؟
حرکت بی نظیر ثقه الاسلام کلینی (ره) آنقدرحساب شده و استوار بوده که در طول تاریخ توانسته به حیات پرثمرخویش تداوم بخشیده و چراغ هدایتی باشد برای ره گم کرده گان قرون . برخی سعی در نقد این اثر عظیم داشته اند که به علت قلّت برهان و دلیل ،نامی از آنها در تاریخ نمانده است . بعضی نقد مستقیم را چاره ساز ندانسته و به تفسیر و تشریح "الکافی" به نفع اهداف و مقاصد خویش پای فشرده اند ، که آنها نیز امروزه محلی از اعراب نداشته و شرحشان به درد خودشان هم چاره نکرده است . عده ای به فکر سست نشان دادن پایه های این عمارت چشم نواز دل بسته اند، که آنها را نیز امیدی به موفقیت نیست چراکه الکافی به عنوان مهمترین اثراعتقادی و احکامی و اخلاقی عالم تشیع همچون خورشیدی فروزان درخشیده و حیات می آفریند و علت این موفقیت، چیزی نیست غیر از سلم محض مولفش در راه اهل بیت (ع) و دوری از خودخواهی های نفسانی در این راه. کلینی(ره) بانیتی خالص و به فکر زدودن مجعولات و غلوّها و اسرائلیات و سامان دهی پایه های اعتقادی و فقهی شیعیان ،به جمع آوری سلسله وار و منظم روایات در" الکافی" همت نمود و حضور چشمگیر 11 قرنی اش در حیات علمی و عملی جامعه نشان از توفیق او در این عرصه دارد و عده ای معلوم العقاید و مجهول البواطن را این جمله بس که :" ای مگس عرصه سیمرغ نه جولانگه توست – عرض خود میبری و زحمت ما میداری" .
راستی : آیا" الکافی" را برای یکبار هم که شده از اول تا آخر مطالعه کرده ایم!؟